'DEVLET' TE EĞİTİM 

    Yazarı her ne kadar Platon olsa da içeriği Platon’un hocası olan Sokrates’ in düşüncelerinden ve bu düşüncelere dayanan söylevlerden oluşan ‘Devlet’, Sokrates’in iyiyi ve doğruyu bulmak için çıktığı yolda ortaya koyduğu ideal toplum ve yönetimi açıklayan bir yapıttır. Pire’de Sokrates ve bir grup katılımcının bir araya geldiği toplantıda geçen diyalogları ve tartışmaları ele alan Devlet, sadece ideal devletin nasıl olması gerektiğiyle alakalı değil, doğru ve iyi insanın kim olduğuyla, toplumda bulunması ve bulunmaması gereken değerlerin ne olduğuyla ve eğitimin nasıl olması gerektiğiyle de alakalıdır. 

   Sokrates’in taslağını çizdiği devlet iyinin ve doğrunun üzerine inşa ettiği bir toplumun betimlenmesidir ve bu betimlemede eğitimin öneminin üzerinde bayağı bir durulmaktadır. Sokrates için, tarif ettiği devletin dört temel değerini oluşturan bilgelik, yiğitlik, ölçü ve doğruluk ancak esaslı bir eğitimle mümkündür. Bu devlette her kesimden kişinin eğitimine önem verilir çünkü eğitim kişiye gerekli bilinci sağlayarak işini saptırmadan gerektiği gibi yapmasını sağlar. Sokrates eğitimin zorla yaptırılan bir işe benzetilmemesini çünkü hür insanın hiçbir şeyi bir köle gibi öğrenmemesi gerektiğini vurgular. Ona göre çocuklara zor kullanılmamalı ve eğitim bir oyun gibi aktarılmalıdır böylece çocukların doğuştan neye elverişli oldukları daha iyi anlaşılarak onlara gerekli eğitim sağlanabilir. 

    Sokrates yöneticilerin mayasında altın; bekçilerin ve askerlerin mayasında gümüş, işçi ve çiftçilerin mayasında ise demir veya tunç bulunduğu ve bu yüzden verilen eğitimin kişilere göre farklılık göstermesi gerektiğini savunur, bu hususta belli bir yaştan sonra bireylere verilen eğitim bireylerin farklılıklarına paralel bir şekilde değişmektedir. Sokrates’e göre tüm çocuklar küçük yaşlardan itibaren müzik ve beden eğitiminin temel alındığı bir eğitime tabi tutulmalıdırlar çünkü bu iki alandaki eğitim hem ruhun hem de bedenin birbiriyle uyum içinde olmasını sağlayarak eğitimin faydasını ve kalıcılığını arttırır. Sokrates, bireylere müzik ve beden eğitiminin yanı sıra sayı bilgisi, geometri bilgisi, astronomi, katılar geometrisi, armoni ve diyalektik gibi eğitimlerin de verilmesi gerektiğini vurgular. Diyalektik bu bilimlerin tacı olduğundan sadece diğer eğitimler arasından yapılan elemelerden geçebilenlere verilmelidir. Çocukların beden eğitimi derslerini bıraktıkları yaşta (çünkü iki üç yıl süren bu dersler esnasında çocuklar yorgunluk ve uyku faktörlerinden dolayı başka hiçbir şey yapamazlar) bütün bu derslerde, işlerde ve tehlikelerde en atılgan olanları bir yana ayrılır. Bundan sonra yirmi yaşına gelen delikanlılar arasında bir seçme yapılır ve seçilenler ötekilerden daha üstün tutularak çocukken onlara karmaşık verilen bilgiler artık bir sıraya konularak verilir, bunun amacı gençlerin hem bilimleri kendi kendileriyle hem de gerçek varlıkla ilintilerini geniş bir görüşle kavrayıp kavrayamadıklarını anlayabilmektir. Buradan yola çıkılarak geniş bir görüşe yükselenler diyalektikçi olur yükselemeyenler ise olamaz. Diyalektik bilimini almaya hak kazanan kişilerin bilimlerde ve diğer devlet işlerinde en sağlam olduğu anlaşılınca bu sefer de otuzuna varan seçkinler arasından bir seçme yapılır ve her biri diyalektikte denenir ve test edilir. Bu deneme ve test süresinden beş sene sonra bu kişiler bir mağaraya indirilir ve ağır diyalektik eğitiminden sonra burada gençlere özgü bütün görevlere ve savaş işlerine tabi tutulurlar ve böylelikle bir kez daha denenmiş olurlar. Yapılan bu deneme on beş yıl sürer ve gelip geçen tüm eğitimlerle birlikte bu kişiler yaklaşık elli yaşında devleti yönetecek birer yönetici olmaya hak kazanırlar. Bu yöneticiler vakitlerinin çoğunu felsefeye harcayacak ve sıraları geldiğinde devlette mevcut olan sorunları çözecek, şan ve şeref için değil yalnız halkın iyiliği için çalışacak ve yerlerine geçecek kendilerine benzer yurttaşlar yetiştirdikten sonra sırayı yeni gelen yöneticilere vereceklerdir. Bu denemeler esnasında eleme yöntemiyle sadece yöneticiler değil aynı zamanda işçi, çiftçi, bekçi ve asker gibi meslek gruplarında çalışacak kişiler de belirlenmektedir, bu sistemde esas olan herkesin kendine uygun olan işe göre eğitim almasıdır. 

   Bir Takım Eleştiriler 

   Sokrates’in eğitimin bireyin farklılıklarına göre şekillenmesi  gerektiğini vurgulaması oldukça yerinde bir düşüncedir çünkü bireyi yapamayacağı bir eğitime tabi tutmak bireyin eğitimden uzaklaşmasına, eğitimi zor ve kendine uygun bulamamasından dolayı eğitimi bırakmasına ve eğitime birçok ön yargıyla yaklaşmasına sebebiyet verir, bu bakımdan eğitimin bireyin farklılıklarına, ilgi alanlarına bilgi ve becerilerine göre şekillenmesi gerekliliği haklı bulduğum bir noktadır. Hür insanın herhangi bir şeyi köle gibi öğrenmemesi gerekliliği fikrinden yola çıkarak eğitimin zorla yaptırılan bir işe dönüşmemesini savunan Sokrates bu konuda da oldukça haklıdır. Sokrates’in de belirttiği gibi eğitim severek ve isteyerek yapılan bir süreç olmalıdır, çocuklara zor kullanılmamalı ve eğitim ciddiye alınması ve gerekli değerin verilmesi şartıyla bir oyun şeklinde verilmelidir. Sokrates’in bu düşünceleri oldukça yerindedir çünkü bireyler eğitim de dahil olmak üzere herhangi bir işi yapmaya zorlandıklarında bu işi yapmaya dair heves ve istekleri kalmaz ya bu işi hiç yapmazlar ya da derme çatma yaparlar ki eğitim gibi önemli bir sürecin yarım yamalak gerçekleştirilmesi faydadan çok zarar getirir bu da istenmeyen bir durumdur. 

    Çocuklara küçük yaşlardan itibaren hem zihnin hem de bedenin paralel bir şekilde gelişmesi açısından beden ve müzik eğitiminin verilmesi fikri oldukça yararlı bulduğum bir fikirdir, Mustafa Kemal Atatürk’ün de dediği gibi "Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur. Yine müzik eğitiminin hem ruhen hem de zihnen çocuklar üzerinde oluşturduğu olumlu etkiler göz önünde bulundurulduğunda bu fikrin önemi daha da anlaşılır olmaktadır. Tüm bu hususların yanı sıra yönetici olmak için alınan eğitimin zorluğu, bu eğitimin gerektirdiği sert koşullar ve uzun süreç göze çarpmaktadır. Ancak elli yaşına gelindiğinde ve birçok zorlu aşamadan geçildikten sonra elde edilen yöneticilik kademesi için verilen eğitim, çok uzun sürdüğünden dezavantajlı bir konuma düşmektedir. Elli yaşına kadar bu eğitimi layıkıyla tamamlayan kişilerin sayısı zaten az olmakla birlikte bir de bahsi geçen yaş aralığının oldukça uzun bir süreç gerektirmesi bahsi geçen devletin yönetici eksikliğinin oluşmasına sebebiyet verebilir bu yüzden yöneticiler için verilen eğitimin süresinin fazla olduğunu düşünmekteyim. Bu kişilerin elli yaşını doldurmalarını beklemeyi zorunlu kılmaktansa onları göreve daha erken getirerek hem fayda hem de süre avantajı sağlanabilir. Yöneticilerin eğitimin üzerinde çok fazla durulmasına rağmen diğer meslek gruplarının eğitiminin nasıl olacağı hakkında daha az bilginin olması kitapta eksik bulduğum bir diğer yöndür. Diğer kişilere veya farklı meslek gruplarına mensup bireylerin eğitimlerinin nasıl olacağı hakkında daha fazla ayrıntı verilebilirdi.