MAKSİM GORKİ 
            BENİM ÜNİVERSİTELERİM
   
     Üniversite ilk sınıftayken okuduğum ve kendisinden bayağı bir etkilendiğim kitaptır. Kitap Maksim Gorki'nin üniversiteye gitme planları yaparken başından geçenleri anlatır, üniversiteye gitme fikrini hiç aklında yokken kendisine arkadaşı Yevreinov vermiştir fakat işler pek de beklenildiği gibi gitmemiştir. Nenesini evde bırakarak üniversite okumak için Yevreinov'un evine misafir olan Maksim Gorki ailenin zaten kendi geçimlerini sağlamada zorluk çektiğini görünce oradan ayrılır. Maksim Gorki'nin köye gidip oradaki yaşantıya şahit olması, fırıncıda çalışması ve ustasını öğretmeni olarak görmesi, üniversiteye gitme umuduyla yola çıkıp üniversiteye gidememsi ve intihar etmeye çalışması bir bevi kitabın ana hatlarındandır.

   Kitabın ismiminBenim Üniversitelerim olması bende kitapta üniversiteyle alâkalı bilgiler olacağı kanısını uyandırmıştı fakat Maksim Gorki gerçekten de "kendi üniversitelerini" anlatmıştır bu kitapta. 

   Onun üniversitelri içinde kedi ve köpeklerle yaşadığı mahzen, Galkina'ya ait olan ve içinde öğrencilerle birlikte fahişelerin de bulunduğu ev, hırsızların, katillerin ve toplumdan dışlanmış kişilerin bulunduğu Volga kıyıları, iki tarafın çatışmalarına sahne olan köy yaşantısı ve çalıştığı fırın olmuştur. Maksim Gorki'nin yaşantısını anlattığı bu kitaba böyle bir isim vermesi kendisinin hem zekasının hem de yeteneğinin bir parıltısıdır. Kitapta hayat adına elde edilebilecek birçok fikir bulunmakla birlikte ben bunları alıntılarla ölümsüzleştirdim. İşte sizler için birkaç alıntı; 

     

    "Yargıya varmakta acele etmeyiniz. Yargıya varmak basit bir iştir ama bu basitliğe aldanmayınız. Her şeye sükunetle bakın ve şunu aklınızdan çıkarmayın; her şey geçer, her şey daha iyiye doğru değişime uğrar. Ağır mı? Evet ağır ama sağlam bir şekilde olur bu değişme. Her şeyi inceleyin, her şeyi yoklayın, korkusuz olun ama yargılamakta acele etmeyin."

    "O çağda bana gereksiz olan şeyleri unutmayı henüz bilmiyordum. Bu insanlar tek tek ele alındığında pek kötü, hatta hiç kötü sayılmazlardı. Bunlara iyi hayvanlar demek daha doğru olurdu."

     "İnsanlar unutmak ve avunmak istiyorlar, bilgi değil!"

     "İnsanın insan yapanın kendini saran çevreye gösterdiği direnç olduğunu fark edeli epey zaman olmuştu."

      "İnsan kendi ruhuna uygun olan gerçeği seçmelidir."

Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nden Alıntılar

   Geçen hafta gariplikleriyle ele aldığım Saatleri Ayarlama Enstitüsü' nün bu hafta alıntılarıyla karşınızdayım. Hadi başlayalım:)
 
    " Bazen düşünürüm, ne kadar garip mahluklarız. Hepimiz ömrümüzün kısalığından şikayet ederiz; fakat gün denen şeyi bir an evvel ce farkına varmadan harcamak için neler yapmayız."

    "Saatin kendisi mekân, yürüyüşü zaman, ayarı insandır... Bu da gösterir ki zaman ve mekân, insanla mevcuttur."

    "Modern hayat ölüm düşüncesininden uzaklaşmayı emreder."

     "Psikanaliz çıktığından beri hemen herkes az çok hastadır."

      "Korku... Korku ve insan, korku ve insan talihi, insanın insana hücumu , o hiç yere düşmanlık. Fakat neyi aldatabilirdim, kime anlatabilirdim? İnsan neyi anlatabilir? İnsan insana, insanlara hangi derdini anlatabilir? Yıldızlar birbiriyle konuşabilir, insan insanla konuşamaz."

    "İnsanoğlu insanoğlunun cehennemidir. Bizi öldürücek belki yüzlerce hastalık, yüzlerce vaziyet vardır. Fakat başkasının yerini hiçbiri alamaz."

    "Zanaatkarın yerini tüccarın alması acınacak şeydir hakikaten."

     "Sabır, insanoğlunun tek kalesidir."

      "Aşkın kötü tarafı insanlara verdiği zevki eninde sonunda ödetmesidir.Şu veya bu şekilde... Fakat daima ödersiniz. Hiçbir şey olmasa bir insanın hayatına lüzumundan fazla girersiniz ki bundan daha korkunç bir şey olmaz."

     "Kazanç belki tesadüf olabilir, fakat kaybettiğimiz şey tam ve katîdir." 

Saatleri Ayarlama Enstitüsü'ndeki Aykırıklar

   Uzun bir süre yabancı kitaplar hakkında konuştuktan sonra bir de türk edebiyatından bir eser hakkında konuşmak iyi gelir diye düşündüm ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın yazmış olduğu Saatleri Ayarlama Enstitüsü kitabını seçtim. Bu yayınımda bu kitaptaki absürtlükler hakkında konuşucam, kitabı okurken bu absürtlükler sık sık karşımıza çıkıyor. İlk absürtlük kitabın üzerine kurulduğu S.A.E 'nin ilk başlarda çok başarılı olup da "Ne lüzumu var?" sorusu üzerine bu enstitünün kaldırılmasıdır. Enstitü kurulurken sorulması gereken bu sorunun enstitü güçlendikten ve köklendikten sonra sorulması pek de olağan değil bence. Yine Doktor Ramiz'in zorla Hayri İrdal' a rüya gördürmeye çalısması, Hayri İrdal' a rüyasını göreceği şeylerin bir listesini vermesi, Hayri İrdal' ın Doktor Ramiz 'den beklediği raporun zaten çoktan verilmiş olması fakat Hayri İrdal' ın bunu bilmemesi ve aslında bu rapor hić de gerekli değilken Hayri İrdal' ın bu rapor yüzünden gözetim altında tutulması, sadece Hayri İrdal' ın bir uydurması olan Şerbetçibaşı elması yüzünden Hayri İrdal' ın başına bir dizi olayın gelmesi, Hayri İrdal' ın iradesi dışında Seyit Lütfullah, Abdüsselam ve Cemal Bey' in Hayri İrdal' ın hayatını yönlendirmesi, S.A.E hususunda kendisinden başka herkesin inanması ve en önemlisi Hayri İrdal' ın  Halit Ayarcı' nın uydurduğu  yalanların pençesine düşmesi, Lütfullah' ın Aselban adlı bir sevgilisinin olması bu absürt olaylardan sadece birkaçı.

   Kitapta karşılaştığımız en absürt durum ise aslında var olmayan durumların ve olayların varmış gibi gösterilmesi ve herkes tarafından inanılmakla kalmayıp bu durumların ve de olayların kanıtlanmaya çalışılmasıydı bence. Mesela aslında yaşamamış olan birinin hakkında kitap yazılması ve bu kitabın uluslararası mecralarca önem kazanması bu duruma örnek olarak verilebilir.

   

   

 BİR EMPATİ ÖRNEĞİ OLARAK         MAYMUNLAR GEZEGENİ

    Son zamanlarda okuduğum ve ve çok anlamlı bulduğum bir başka kitapla tekrardan sizlerleyim, başlıktan da anlayacağınız gibi bahsedeceğim kitap Maymunlar Gezegeni. Pierre Boulle'nin yazdığı bu kitap üç bölümden oluşmaktadır. Kitabın baş karakteri gazeteci Ulysse ve arkadaşları gezegenler arasında yolculuk yapmaktadırlar.İlk indikleri gezegene dünyaya çok benzediği için "Soror" adını koyarlar, bu isim Latincede "kız kardeş" anlamına gelmektedir. Bahsedilen bu gezegende maymunlar uluslara ayrılmıyor ve bütün gezegen Bakanlar Kurulu tarafından yönetiliyor.Bakanlar kurulunun başında bir goril, şempanze ve orangutan bulunmaktadır.Bu hükümetle beraber çalışan bir de parlemento vardır. Bu parlementoda goriller, orangutanlar ve şempanzelerden kurulu üç meclis vardır ve bu meclisler kendi cinslerindeki üyelerin yönetiminden sorumludurlar. Maymunlar arasında her ne kadar belli bir kast sistemi bulunmasa da bu sistem hissedilmektedir. Kitap genel olarak insanlarla maymunların yer değiştirdiği bir distopyadır. İnsanların maymunlara dünya gezegeninde yaptıklarını bu sefer maymunlar Soror gezegeninde insanlara yapmaktadırlar. Yazar bir nevi insanların hayvanlara yaptıklarını hayvanlar insanalara yapsaydı bakış açınız hâlâ aynı olur muydu sorusunu akıllara getiriyo hatta bunun daha da ilerisine giderek bize bu durumu resmen yaşatıyor. Soror gezegeninde insanlar maymunlar tarafından avlanıyor, enstitülerde insanlar üzerinde çeşitli deneyler yapılıyor, "İnsanat Bahçeleri" nde sergileniyor, tasmayla gezdiriliyor ve akılsız varlıklar olarak görülüyorlar. Kısaca insanlar insanlıklıkarını kaybetmiş bir durumdalar. Komuşma ve düşünme yetilerinden mahrum bir hayat sürdürmekteler.

    Soror gezegeninde hüküm sürenler maymunlardır bu yüzden hakları ellerinde tutanlar da maymunlardır. İnsanlar hayvan olarak görülmektedir ve onlara yapılan muamele de bu yöndedir. İnsanlara yapılan bu muamele ilk başta çok vahşice ve insafsızca geliyor ama durup bir düşününce insanların maymunlara ve diğer hayvanlara yaptıkları da pek insanca değil, hatta bir hayvanın yapmayacağı şeyleri insanların yaptığını görmek meseleyi daha da anlaşılır bir hâle getiriyor. Bu yönden bakıldığında kitap bize istesek de istemesek de empati yapma zorunluluğu getiriyor, hatta burada empati yapmak daha kolay çünkü kemdimizi karşımızdakinin yeriene koymamıza gerek kalmıyor, biz zaten karşımızdakinin yerindeyiz.

     Kitabın sonuna geldiğimizde maymunların idare ettikleri gezegenler görüyoruz, bu gezegenlerde insanlar akılsız ve iradesiz varlıklar olarak görülüyor ve pek de değerli olarak tasvir edilmiyorlar. Kitabın sonuna ve vermek istediği mesaja baktığımızda insanlığın sonu kötü demekten kendimizi alamayız herhalde. Heleki insanlığın kendini kaybettiği bugünlerde iyi bir son hayal etmek pek de olası görülmüyor zaten. Pierre Boulle dünyanın şimdiki hâlini görse kim bilir daha neler yazardı üstelik bu sefer hayvanların insanları taklit etmesi daha kötü sonuçlar doğururdu.

    "Doğaya teşekkür etmeliyiz ki, kendi yapımızı incelemek üzere bir hayvan yaratmış."

     (Bir şempanzenin bir insan için kurduğu bir cümle...)

     "İçlerinden birinin çantasından çıkardığı küçük bir makasla , kumral bir kadının saçından bir tutam kesip şapkasına süs diye taktığını anlattım mı?" 

      (Burada makası kullanan bir maymun)

 Nietzche Ağladığında                 Kitabından Alıntılar

   "Fraulein Salome,ümitsizliklere ilaç,ruhlara doktor yoktur." diyor kitabımızın baş karakterlerinden Breuer ama neyseki kitaptan alıntılar  paylaşan bir bloğumuz var:) Bu nadide eserin alıntılarını paylaşmasak olmazdı.Lafı daha fazla uzatmadan hemen alıntılara geçelim.

"Belki de bizler birbirimizin gerçeğini göremeyen ve aynı acıları paylaşan insanlarız."

"Yine de en çok çiy damlası,en sessiz gecede düşer,biliyorum."


 "Bizler arzu edilenden çok arzu etmeye aşığızdır."
   
   "Evrensel bakış her zaman trajedinin etkisini dağıtır.Yeterince yükseğe tırmanabilirsek , o trajediinin artık trajik görünmediği bir yüksekliğe de erişebiliriz."

   "Eğer kimse sizi dinlemiyorsa bağırmak en doğal  şeydir."

    "Dans eden bir yıldız doğurmak isteyen, önce kendi içinde büyük taşkınlıklar ve kaos   yaşamak zorundadır."

    "Uçmak istiyorsunuz, ama uçmaya uçmakla başlayamazsınız. Size önce yürümeyi öğretmek zorundayım."

     "Korkular da yıldızlar gibi hep oradadırlar, ama gün ışığı onları gizler."

      "...Ama bu zorlama suskunluk beni neredeyse boğacak, çünkü sizler hoşlandığım insanlarsınız."

      "Dinliyorum, bazen gözlerim kapalıyken daha iyi görürüm."

       "Ben ümitsizliği tedavi edemem Doktor Breuer. Onu incelerim. Ümitsizlik özfarkındalık uğruna ödenen bir bedeldir. Yaşama derinlere inerek bakacak olursanız, ümitsizlike her zaman karşılaşırsınız."

       "Daha derinlere inip motivasyonlarınızın kaynağını bulun! Hiç kimsenin bir şeyi sırf başka birisi için yapmadığını göreceksiniz.İnsanın bütün eylemleri kendisine yöneliktir."

      "Asıl soru şudur: Hakikatın ne kadarına dayanabilirim?"

    "Beni öldürmeyen şey, beni güçlendirir."

    "Şu günlerde kimse ölümcül hakikatlerden ölmüyor, o kadar çok panzehiri var ki."

    "Ölümün son iyiliği: Bir daha ölmemek! "

    "Ümit kötülüklerin en kötüsüdür çünkü işkenceyi uzatır."

     "Yaşamımın bir niçini var, nasılına da tahammül gösterecek güce sahibim."

         "NEYSEN O OL ! "

     DECAMERON'DAN SEÇME                                 HİKAYELER

Yeniden Decameron ile karşınızdayım.Geçen yayınımda Decameron hakkında bilgiler vermiştim bu yayınımda ise Decameron'dan ilgimi çeken ve sizin de ilginizi çekeceğini düşündüğüm hikaylerin özetlerini sizlerle paylaşıyor olacağım.O halde fazla vakit kaybetmeden ilk hikayemizle başlayalım.

5.Gün 9.Hikaye:Frederik adında zengin bir adam,Yohanna adlı evli bir kadına âşık olur ce kadının hoşuna gitmek için bütün servetini harcar fakat kafın onun aşkına karşılık vermez.Yohanna'nın kocası ölür ve geriye bir tek çok sevdiği oğlu kalır.Oğlu ilerleyen günlerde çok hastalanır ve annesinden Frederik 'in atmacasını ister.Yohanna,oğlunun dileğini gerçekleştirmek için Frederik'in evine gider.Frederik,sevdiği ve uğruna servetini harcadığı kadını ağırlamak için elinde kalan son servetini yani atmacasını keser ve kadına ikram eder.Kadın farkında olmadan atmacayı yer.Kadın tabi atmacayı oğluna götüremez ve kadının oğlu ölür.Kadın,Frederik'in bu hareketi karşısında Frederik'in aşkını kabul eder ve onunla evlenir.Frederik tekrardan zengin olur.

6.Gün 3.Hikaye:Dego isimli genç bir şövalye kardinalin yeğeninin kocasının çok cimri olduğunu öğrenir ve kadının kocasına 500 altın vaad ederek kardinalin yeğeniyle buluşur fakat adama sadece bir gümüş lira verir.Olayın duyulmasını istemeyen adam itiraz edemez tabi.Bir gün Dego ile kardinalin olduğu bir yürüyüşte kardinal Nona isimli akıllılığı ve hazır cevaplılığıyla bilinen bir kadına laf atar,bunun üzerine kadın 500 altın meselesini hatırlatarak lafı kardinalin ağzına tıkar.

6.Gün 4.Hikaye:Konrad'ın aşçısı Şişibo,Konrad'ın avladığı kekliği kızartır ve sofrayı hazırlar.O sırada mutfağa giren komşu kızı Brunetto kekliği görür ve yemek için çok ısrar eder,kızın ısrarlarına dayanamayan Şişibo,kekliğin bir butunu kıza verir.Sofrada kekliğin bir bacağının olmadığını gören Konrad,bu duruma sinirlenir ve Şişibo 'ya hesap sorar.Bunun üzerine Şişibo, Konrad'ı göle götürerek tek ayakları üzerinde duran kuşları gösterir ve kekliğin zaten kendisine geldiğinde bir ayağının olmadığını söyler.Konrad'ın bağırması üzerine kuşlar iki ayaklarıyla koşmaya başlarlar.Konrad,Şişibo'ya kuşların şimdi iki ayağı olduğunu gösterir.Şişibo ise efendisine sofrada kekliğe bağırmadığını eğer bağırsaydı kekliğin diğer ayağını görebileceğini söyler.Bu cevap Konrad'ın çok hoşuna gider ve Şişibo 'yu affeder.

6.Gün 6.Hikaye:Mikael Scalya,Baroneslerin İtalya'nın en asil ve köklü ailesi olduğu üzerine arkadaşlarıyla iddiaya girer.Mikael'in bu dediğini kanıtlaması için Baroneslerin diğer ailelerden önce yaşadığını ispat etmesi gerekmektedir.Bunun için Mikael,Tanrı'nın Baronesleri resim sanatı başlarken yarattığını bu yüzden Baroneslerin görünüş olarak iyi olmadığını,diğer insanları ise sanat mükemmelliyete erdikten sonra yarattığını ileri sürer ve iddiayı kazanır.

6.Gün 8.Hikaye:Fresko adlı bir adam,kendisi pek de güzel olmamasına rağmen diğer insanlatı beğenmeyen yeğeni Ciska'ya eğer çirkinlerden hoşlanmıyorsa aynaya bakmamasını söyleyerek haddini bildirir.Haklı bir isyan aslında.

Bu hikayeler yukarda da belirttiğim gibi kitaptaki hikayelerin özet hali.Kitaptaki hikayeler hem daha uzun hem de daha çeşitli.Benim hoşuma gidenler genel olarak yukarda bahsettiğim hikayeler oldu,umarım bu hikayeler kitap hakkında kafanızda bir şeylerin canlanmasını sağlamış ve sizi bu kitabı okumaya teşvik etmiştir.

BOCCACCİO'NUN BAŞYAPITI:DECAMERON

Büyük yazarlar,Boccaccio'nun Decameron'unu "İlahi Komedya"ya eş paralel bir "İnsani Komedya"saymışlardır ki haksız da değilllerdir.

Kitabın karakterlerinin çeşitlilik göstermesinin yanı sıra mekanlar da farklı ve çeşitlidir bu durum kitaba renk katmakla beraber kitabın dinamizmini de korumuştur.Kitabın en sevdiğim yanı hikayelerin sadece ders vermek için anlatılmaması ve bu yönden bizim edebiyatımızdaki hikayelerden ayrılması oldu.Kitap vakit geçirmek için hikaye anlatılması olayından ibaret olmasına reağmen hikayelerin büyüsü birçok amaca hizmet etmektedir.

Kitapta karakterlerin idealize edilmemesi de karakterlere yakınlık duymamazın yanı sıra gerçekliği de sağlayan bir durum.Boccaccio'nun bu eseri kilise ve din adamları tarafından çokça eleştirilmiştir ki eğer kitabı okuduysanız ve de okuyacaksanız siz de bu durumun nedenini anlamakta zorluk çekmeyeceksinizdir.Bu durumun nedeni(kısaca bahsedecek olursak)kitapta kilisenin ve kilise çalışanlarının yaptıkları hataların ve kötülüklerin açıkça anlatılmasıdır.Kitap kilise çevresinden o kadar eleştirilmiştir ki Tirient Toplantısında papazlar tarafından afaroz edilmiştir.Bu durumun yanı sıra kitap çeşitli sansürler ve kısıtlamalara mâruz kalmıştır.Neyseki ilerleyen süreçte bazı prens ve kontların eserin güzelliğinden bahsetmeleri üzerine afaroz kaldırlmıştır.Eserin 1348 yılında yazıldığı tahmin edilmesine rağmen bu eser ancak 1470 yılında ilk defa olarak basılmıştır.

Decameron'un içeriğine bakıcak olursak olay 1348 yılında Saint Maria Kilisinde geçmektedir daha doğrusu eserin karakterleri bu kilisede karşılaşırlar.Floransa'da yedi kadın üç erkek  dönemin veba salgınından kaçarak Floransa'nın bir köyünde kalırlar.Bu esnada zamanın geçmesi için birbirlerine on gün boyunca onar hikaye anlatırlar,onuncu günün sonunda toplamda yüz hikaye anlatılmıştır.Hikayelerin bitiminden sonra bu on kişi Floransa'ya geri döner.Kitabın ismi Yunanca 'da on anlamına gelen "deca" ile gün anlamına gelen "hemeron"dan gelmektedir.Bahsedilen hikayelerin anlatışı esnasında her gün biri kral  ve de kraliçe seçilir ve seçilen kişinin önderliğinde hikayeler anlatılır.

kraliçeliğine Panpine seçilir ve herkes rastgele hikayeler anlatır.İkinci gün kraliçe olarak Flomena seçilir ve insanların en büyük tehlikelerden beklenmedik şekilde nasıl kurtulduklarını konu edinen hikayeler anlatılır.Üçüncü gün Nefile'nin kraliçeliğinde hasretle beklenen veya kaybedilen bir saadetin tekrar ele geçirilmesine dair hikayler anlatılır.Dördüncü gün Flostrad'ın önderliğinde âşıkların hazin âkıbetleri hakkında hikayeler anlatılır.Beşinci gün Fiametta'nın kealiçeliğinde çekilen sıkıntılardan sonra sevenlerin ulaştığı saadetler hakkında hikayeler anlatılır.Altıncı gün Eliza'nın kraliçeliğinde nükte veya bir şaka ile bir tehlikeden kurtulmayı konu edinen hikayeler anlatılır.Altıncı günün konusunu öğrendigimde çok heyecanlanmıştım fakat bu bölümde anlatılan hikayelerin üzerinde fazla durulmadığını anlayımca hayal kırıklığına uğramadım değil.Bu bölümdeki bazı hikayeleri anlamamakla beraber bazılarını da anlamsız buldum.Yedinci gün Dioneos'un idaresinde kadınların zevklerini tatmin etmek için erkeklere oynadıkları oyunları konu edinen hikayeler anlatılır.Sekizinci gün Laurettio'nun kraliçeliğinde insanların birbirlerine ettikeri oyunları konu alan hikayeler anlatılır.Dokuzuncu gün Emillia'nın kraliçeliğinde rastgele hikayeler anlatılır.Son olarak Onuncu gün Panfilo'nun önderliğinde asil ve alicenap davranışlara dair hikayeler anlatılır.Böylece bütün hikayeler anlatılmış olur.

Benim anlatacaklarım da burada bitmiş bulunmakta...Umarım bu başyapıtı okumuşsunuzdur ya da okumak üzeresinizdir.Kitabı okumadan bu yazıyı okuyanların kitabı okuduktan sonra bilgilerini tazelemek için tekrar okuması dileğiyle...