'DEVLET' TE EĞİTİM 

    Yazarı her ne kadar Platon olsa da içeriği Platon’un hocası olan Sokrates’ in düşüncelerinden ve bu düşüncelere dayanan söylevlerden oluşan ‘Devlet’, Sokrates’in iyiyi ve doğruyu bulmak için çıktığı yolda ortaya koyduğu ideal toplum ve yönetimi açıklayan bir yapıttır. Pire’de Sokrates ve bir grup katılımcının bir araya geldiği toplantıda geçen diyalogları ve tartışmaları ele alan Devlet, sadece ideal devletin nasıl olması gerektiğiyle alakalı değil, doğru ve iyi insanın kim olduğuyla, toplumda bulunması ve bulunmaması gereken değerlerin ne olduğuyla ve eğitimin nasıl olması gerektiğiyle de alakalıdır. 

   Sokrates’in taslağını çizdiği devlet iyinin ve doğrunun üzerine inşa ettiği bir toplumun betimlenmesidir ve bu betimlemede eğitimin öneminin üzerinde bayağı bir durulmaktadır. Sokrates için, tarif ettiği devletin dört temel değerini oluşturan bilgelik, yiğitlik, ölçü ve doğruluk ancak esaslı bir eğitimle mümkündür. Bu devlette her kesimden kişinin eğitimine önem verilir çünkü eğitim kişiye gerekli bilinci sağlayarak işini saptırmadan gerektiği gibi yapmasını sağlar. Sokrates eğitimin zorla yaptırılan bir işe benzetilmemesini çünkü hür insanın hiçbir şeyi bir köle gibi öğrenmemesi gerektiğini vurgular. Ona göre çocuklara zor kullanılmamalı ve eğitim bir oyun gibi aktarılmalıdır böylece çocukların doğuştan neye elverişli oldukları daha iyi anlaşılarak onlara gerekli eğitim sağlanabilir. 

    Sokrates yöneticilerin mayasında altın; bekçilerin ve askerlerin mayasında gümüş, işçi ve çiftçilerin mayasında ise demir veya tunç bulunduğu ve bu yüzden verilen eğitimin kişilere göre farklılık göstermesi gerektiğini savunur, bu hususta belli bir yaştan sonra bireylere verilen eğitim bireylerin farklılıklarına paralel bir şekilde değişmektedir. Sokrates’e göre tüm çocuklar küçük yaşlardan itibaren müzik ve beden eğitiminin temel alındığı bir eğitime tabi tutulmalıdırlar çünkü bu iki alandaki eğitim hem ruhun hem de bedenin birbiriyle uyum içinde olmasını sağlayarak eğitimin faydasını ve kalıcılığını arttırır. Sokrates, bireylere müzik ve beden eğitiminin yanı sıra sayı bilgisi, geometri bilgisi, astronomi, katılar geometrisi, armoni ve diyalektik gibi eğitimlerin de verilmesi gerektiğini vurgular. Diyalektik bu bilimlerin tacı olduğundan sadece diğer eğitimler arasından yapılan elemelerden geçebilenlere verilmelidir. Çocukların beden eğitimi derslerini bıraktıkları yaşta (çünkü iki üç yıl süren bu dersler esnasında çocuklar yorgunluk ve uyku faktörlerinden dolayı başka hiçbir şey yapamazlar) bütün bu derslerde, işlerde ve tehlikelerde en atılgan olanları bir yana ayrılır. Bundan sonra yirmi yaşına gelen delikanlılar arasında bir seçme yapılır ve seçilenler ötekilerden daha üstün tutularak çocukken onlara karmaşık verilen bilgiler artık bir sıraya konularak verilir, bunun amacı gençlerin hem bilimleri kendi kendileriyle hem de gerçek varlıkla ilintilerini geniş bir görüşle kavrayıp kavrayamadıklarını anlayabilmektir. Buradan yola çıkılarak geniş bir görüşe yükselenler diyalektikçi olur yükselemeyenler ise olamaz. Diyalektik bilimini almaya hak kazanan kişilerin bilimlerde ve diğer devlet işlerinde en sağlam olduğu anlaşılınca bu sefer de otuzuna varan seçkinler arasından bir seçme yapılır ve her biri diyalektikte denenir ve test edilir. Bu deneme ve test süresinden beş sene sonra bu kişiler bir mağaraya indirilir ve ağır diyalektik eğitiminden sonra burada gençlere özgü bütün görevlere ve savaş işlerine tabi tutulurlar ve böylelikle bir kez daha denenmiş olurlar. Yapılan bu deneme on beş yıl sürer ve gelip geçen tüm eğitimlerle birlikte bu kişiler yaklaşık elli yaşında devleti yönetecek birer yönetici olmaya hak kazanırlar. Bu yöneticiler vakitlerinin çoğunu felsefeye harcayacak ve sıraları geldiğinde devlette mevcut olan sorunları çözecek, şan ve şeref için değil yalnız halkın iyiliği için çalışacak ve yerlerine geçecek kendilerine benzer yurttaşlar yetiştirdikten sonra sırayı yeni gelen yöneticilere vereceklerdir. Bu denemeler esnasında eleme yöntemiyle sadece yöneticiler değil aynı zamanda işçi, çiftçi, bekçi ve asker gibi meslek gruplarında çalışacak kişiler de belirlenmektedir, bu sistemde esas olan herkesin kendine uygun olan işe göre eğitim almasıdır. 

   Bir Takım Eleştiriler 

   Sokrates’in eğitimin bireyin farklılıklarına göre şekillenmesi  gerektiğini vurgulaması oldukça yerinde bir düşüncedir çünkü bireyi yapamayacağı bir eğitime tabi tutmak bireyin eğitimden uzaklaşmasına, eğitimi zor ve kendine uygun bulamamasından dolayı eğitimi bırakmasına ve eğitime birçok ön yargıyla yaklaşmasına sebebiyet verir, bu bakımdan eğitimin bireyin farklılıklarına, ilgi alanlarına bilgi ve becerilerine göre şekillenmesi gerekliliği haklı bulduğum bir noktadır. Hür insanın herhangi bir şeyi köle gibi öğrenmemesi gerekliliği fikrinden yola çıkarak eğitimin zorla yaptırılan bir işe dönüşmemesini savunan Sokrates bu konuda da oldukça haklıdır. Sokrates’in de belirttiği gibi eğitim severek ve isteyerek yapılan bir süreç olmalıdır, çocuklara zor kullanılmamalı ve eğitim ciddiye alınması ve gerekli değerin verilmesi şartıyla bir oyun şeklinde verilmelidir. Sokrates’in bu düşünceleri oldukça yerindedir çünkü bireyler eğitim de dahil olmak üzere herhangi bir işi yapmaya zorlandıklarında bu işi yapmaya dair heves ve istekleri kalmaz ya bu işi hiç yapmazlar ya da derme çatma yaparlar ki eğitim gibi önemli bir sürecin yarım yamalak gerçekleştirilmesi faydadan çok zarar getirir bu da istenmeyen bir durumdur. 

    Çocuklara küçük yaşlardan itibaren hem zihnin hem de bedenin paralel bir şekilde gelişmesi açısından beden ve müzik eğitiminin verilmesi fikri oldukça yararlı bulduğum bir fikirdir, Mustafa Kemal Atatürk’ün de dediği gibi "Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur. Yine müzik eğitiminin hem ruhen hem de zihnen çocuklar üzerinde oluşturduğu olumlu etkiler göz önünde bulundurulduğunda bu fikrin önemi daha da anlaşılır olmaktadır. Tüm bu hususların yanı sıra yönetici olmak için alınan eğitimin zorluğu, bu eğitimin gerektirdiği sert koşullar ve uzun süreç göze çarpmaktadır. Ancak elli yaşına gelindiğinde ve birçok zorlu aşamadan geçildikten sonra elde edilen yöneticilik kademesi için verilen eğitim, çok uzun sürdüğünden dezavantajlı bir konuma düşmektedir. Elli yaşına kadar bu eğitimi layıkıyla tamamlayan kişilerin sayısı zaten az olmakla birlikte bir de bahsi geçen yaş aralığının oldukça uzun bir süreç gerektirmesi bahsi geçen devletin yönetici eksikliğinin oluşmasına sebebiyet verebilir bu yüzden yöneticiler için verilen eğitimin süresinin fazla olduğunu düşünmekteyim. Bu kişilerin elli yaşını doldurmalarını beklemeyi zorunlu kılmaktansa onları göreve daha erken getirerek hem fayda hem de süre avantajı sağlanabilir. Yöneticilerin eğitimin üzerinde çok fazla durulmasına rağmen diğer meslek gruplarının eğitiminin nasıl olacağı hakkında daha az bilginin olması kitapta eksik bulduğum bir diğer yöndür. Diğer kişilere veya farklı meslek gruplarına mensup bireylerin eğitimlerinin nasıl olacağı hakkında daha fazla ayrıntı verilebilirdi.

 DEPRESYONA KARŞI YAZILMIŞ EN İYİ   
                   KİTAPLARDAN BİRİ
                                        
      Dr.DAVİD BURNS'den İYİ HİSSETMEK

 

Günümüzde depresyon sözcüğü herkesin dilinde nedense kimse kendini mutlu hissetmiyor, kimse yaşamın anlamını bulamıyor hatta durum o kadar vahim ki hiç kimse bu anlamı bulmak için uğraşmıyor bile. İnsanlar kendilerini o kadar  yorgun ve bitkin hissediyorlar ki temel ihtiyaçlarını karşılamak bile onlara çok zor geliyor ve buna neden olarak depresyonu gösteriyorlar. Hepimizin kendini böyle hissettiği zamanlar elbette ki olmuştur fakat burada söz konusu olan üzüntüdür depresyon değil. Depresyon ve üzüntü sürekli birbiriyle karıştırılan kavramlardır fakat bu iki kavram aynı anlama gelmez. David Burns' e göre üzüntü, kaygı veya hayal kırıklığı yaratan olumsuz bir olayı çarpıtmadan tarif eden  gerçekçi algılar tarafından yaratılan normal bir duygudur. Depresyon ise çarpıtılmış düşüncelerin neden olduğu bir hastalıktır. Depresyondaki kişi kendisi hakkında YENİLMİŞ, TERK EDİLMİŞ ve YOKSUN hisseder. Neredeyse tüm bu olumsuz duygusal tepkiler sadece düşük öz güvenin bir sonucu oldukları için zarar vericilerdir  Depresyondan kurtulmak için öncelikle bu çarpıtılmış duygulardan kurtulmamız gerekir. Neyse ki İyi Hissetmek kitabında depresyonla başa çıkmak için başvurabileceğiniz bir çok yol var. Bu yolları sizinle paylaşmadan önce kitapta bahsedilen tekniklerin bir çok depresyon hastası üzerinde uygulanmış olduğunu ve hastaları iyileştirmekte oldukça başarılı olduğunu belirtmek isterim.

 Bu blogumda depresyonun temelinde bulunan 10 bilişsel çarpıtmadan bahsedeceğim, bu çarpıtmaları bilmek oldukça önemli çünkü diğer blogumda depresyondan kurtulmak için bahsedeceğim yollar bu çarpıtmaların saptanmasından geçiyor. burada adı geçen bilişsel çarpıtmalar gerçekte aslı olmayan üşüncelere denk gelmektedir. Gerekli bilgilendirmeyi yaptığımıza göre artık başlayabiliriz.

1. HEP YA DA HİÇ DÜŞÜNCESİ:  Bu düşünce her şeye siyah beyaz olarak bakmaktır. Bir nevi her şeyi uç noktada görmektir. Mesela her zaman A alan bir öğrenci B aldığında kendisinin işe yaramaz olduğu kanısına varır. Bu hep ya da hiç düşüncesi "mükemmelliyetçilik" düşüncesinden gelmektedir halbuki şu hayatta hiçbir şey mükemmel değildir o yüzden mükemmele ulaşmak için uğraşmak da boşunadır.
2. AŞIRI GENELLEME: Gümüzde sıkça kullanılan bu çarpıtma olumsuz bir olayın tekrar edeceği düşüncesine dayanır. Mesela depresyon geçirmekte olan bir adamın arabasına kuş pislediğinde adam kuşlar hep bebim camımı buluyor dediğimde bu aşırı genellemedir.
3. Zihinsel Filtre: Yaşanan bir olayın sadece olumsuz yönüne odaklanmaktır. Bir nevi klişe haline gelen bardağa boş tarafından bakma durumudur.
4. OLUMLUYU GEÇERSİZ KILMAK: Depresif kişilerin olumlu duyguları sürekli olumsuza çevirme durumudur. Olumlu olaylar gözardı edilmekle kalmayıp, akıllıca ve çabucak bir manevrayla olumsuza çevrilebilir. Örneğin birisi size iltifat ettiğinde sizin o kişinin sadece kibar olmaya çalıştığını düşünmeniz.
5. SONUÇLARA ATLAMAK: Olumsuz sonuçların meydana geleceğini düşünmektir. Bunu iki örneği vardır bunlardan Zihin Okuma başka insanl
   arın sizler hakkında aşağılayıcı düşünceleri olduğu varsayımıdır. Falcılık Yapma ise sürekli kötü bir şeylerin olacağı düşüncesidir. 
6. BÜYÜTME ve KÜÇÜLTME: Büyütme hataları, korkuları ve de kusurları fazlasıyla abartma durumu iken küçültme ise başarıları ve de iyi yanları küçük görme durumudur.
7. DUYGUSAL KARARLAR:  Duyguları gerçeğin kanıtıymış gibi görmektir. Kendimi  çok başarısız hissediyorum o halde başarısızım düşüncesi buna örnektir.
8. -MELİ, -MALI CÜMLELERİ:  Bir nevi kendini kısıtlandırma ve de şartlandırma durumudur. Pek de sağlıklı olmamakla beraber stres ve endişeye sokan bir durumdur. bu ifadeler yerine yapsam iyi olur ifadesini kullanmak daha sağlıklıdır.
9. ETİKETLEME:  Aşırı genellemenin uç halidir. Kendini tek ve de kötü bir özellikle tanımlamaktır. Genelde ben bir... şeklinde başlayan cümlelerdir.
10. KİŞİSELLEŞTİRME:   Hiçbir nedene dayanmadan olumsuz bir olayın sorumluluğunu üstlenmektir. Kendinizce hiçbir sorumluluğunuz olmadığı halde olanların sizin suçunuz olduğunu düşünmektir. Mesela çocuğunun karnesinin kötü olduğunu gören annenin Ben kötü bir anneyim, bu benim suçum demesi buna örnektir.

                Kumarbaz Olmayan Bir       

                           "KUMARBAZ"

   Daha önce pdf olarak okumaya çalıştığım ve okunması zor bir kitap olarak değerlendirdiğim ama aslında Fyodor Mihayloviç Dostoyevski'nin okunması en kolay kitabı olduğunu farkettiğim eseri "Kumarbaz" la karşınızdayım. Kitapta, kitabın ismine rağmen sıradan bir kumarbaz anlatılmamaktadır. Kitabı okuyup bitirdikten sonra başkahramanı kumarbaz olarak değerlendirmek pek de gerçekçi olmayacaktır. Buradaki kahramanımız Aleksi İvanoviç kumar oynamayı bir alışkanlık hâline getirmemiştir ve bu kumar oyununu da belli bir kazanç elde etmek için yapmamaktadır aksine, baş kahramanımızın kumar oynamasının temel nedeni başarı duygusunu hisstemek ve başkaları tarafından konuşulma isteğidir. Bu durumda insanoğlunun vazgeçilmez bir parçası olan "Ego" ile karşılaşırız. Tıpkı Aleksi İvanoviç'in tam bir kumarbaz olmayışı gibi...

    Kitapta ölmesi planlanan büyükannenin ansızın ortaya çıkması ve sonrasında yine hiç beklenmedik bir şekilde ölmesi umut ve umutsuzluk kavramlarına farklı bir bakış açısı getirmektedir. Hayatın sürekli biz insanları şaşırtmaktan hiçbir zaman geri kalmayacağının bir göstergesidir.

    Baş kahraman Aleksi İvanoviç' in Polina' yı sevdiğini sürekli dile dile getirmesine rağmen Matmazel Blanche ile gitmesi insanın her şeyi yapabileceğinin bir kanıtı niteliğinde, başka bir deyişle her zaman düşündüklerimizi gerçekleştirecek eylem veya hareketlerde bulunmayabiliriz ve yaptığımız hareketler veya gerçekleştirdiğimiz eylemler ne düşündüğümüzü yansıtmayabilir. 

   "Olabildiğince kısa zamanda olabildiğince fazla kazanma isteğinde hiç de tiksindirici bir yön görmüyorum ben."

   "Sanki açgözlülüğün büyüğü ve küçüğü tek ve aynı şey değilmiş gibi."

    "Doğrusunu isterseniz neyin daha kötü olduğunu kimse bilemez."

   "Parayı kendim için istiyorum, kendimi servet edinmek için kullanılacak bir etken olarak görmüyorum."

                           SUÇ ve CEZA
                     En İyi Aşk Romanı

   Suç ve Ceza Dostoyevski'nin tekrardan okuduğum ve en sevdiğim kitabıdır. Kitabı ikinci okuyuşumda tabiki de farklı hisler keşfettim. Kitabı okudukça neleri unuttuğumu ve eskisine oranla ne kadar farklı düşündüğümü anladım ama şunu söylemeliyim ki kitabı ilk okuduğumda daha çok etkilenmiştim.

Bu okuyuşumdan sonra söylemek istediğim ilk şey bu kitabın hayatımda okuduğum en iyi aşk kitabı olmasıdır. Kitapta genel olarak işlenen bir cinayet ve bu cinayetin etrafında gelişen olaylar anlatılıyor. Bütün kitap boyunca zeka parıltısı içeren diyaloglar, çok iyi tahliller, betimlemeler ve anlatımlar göze çarpıyor. Akıp giden satırlar boyunca Raskolnikov' un ne yapacağını düşünüp ruh halini anlamaya çalışıyoruz. Kitap bu şekilde ilerliyor ama kitabın sonunda Dostoyevski hayatını tek bir düşünceye adayan ve bu düşünceden de pek bir şey elde edemeyen Raskolnikov' a çıkış yolu olarak Sonya' yı ve Sonya' nın aşkını gösteriyor, artık Raskolnikov için yeni bir umut ışığı parlıyor ve bu da Sonya' nın aşkı sayesinde gerçekleşiyor.
  Ne Sonya Raskolnikov' un bir katil ve de mahkum olmasını ne de Raskolnikov Sonya' nın bir fahişe olmasını umursamıyor, ikisi de birbirinin umudu oluyor. Raskolnikov Sonya sayesinde hayatına bir anlam bahşediyor Sonya ise Raskolnikov' a hayatını adıyor. Kitabın Sonya ve Raskolnikov' un aşkıyla bitmesi ve bu duygunun çok sade ve açık bir şekilde yansıtılması bu kitabın en iyi aşk kitabı olduğunu düşünmeme sebebiyet verdi.

    "Aşk onları diriltmiş, birinin yüreği ötekinin yüreği için sonsuz bir hayat kaynağı olmuştu.'

          İNSAN NASIL İNSAN OLDU? 
 KADININ HÜKÜM SÜRDÜĞÜ ZAMANLAR

   Size eski zamanlarda kadının erkekten daha güçlü olduğunu söylesem hatta evin reisinin kadın olduğunu iddia etsem herhalde şaşırırsınız, hatta bana inanamayabilirsiniz de ama söylediklerimin hepsi doğru.
   Eski zamanlarda kadınlar toprakla uğraşırken erkekler de hayvan sürülerine bakarlardı fakat toprak geçimi sağlayan ana maddeydi ve toprağı kadın işler, toprağı zararlı otlardan kadın temizler eve ekmeği kadın getirirdi, erkek hayvancılıkla uğraşırdı fakat hayvanlar az olduğundan ana geçim kaynağı topraktan elde edilen mahsuldü. Kadın aynı zamanda topladığı yabani meyvelerle de evdekilerin karnını doyururdu. Güç kadının elindeydi, fakat günümüzden de anlaşılabileceği gibi bu düzen böyle sürmedi, steplerde kuraklık ve yabani otların çokluğu tarımı elden düşürmüş ve zorlaştırmıştı. Bu durum her ne kadar tarımı olumsuz etkilese de hayvancılık için bir avantaja dönüşmüştü,  çünkü steplerdeki otlar hayvanlar için besin kaynağıydı. Böylece güç kadından erkeğe geçmişti. İsviçre' de bir taşa çizilmiş olarak bulunan bir figürün üzerinde saban süren bir öküze rastlanır bu da artık tarımda kadına fazla ihtiyaç duyulmadan yüksek verim alınabildiğini gösterir. İşte bu nedenlerden dolayı dengeler değişmiştir.

   Şimdi gelelim eskiden kadının erkeğe göre toplumda ne kadar fazla söz sahibi olduğunu gösteren örneklere...

   İlk örneğimiz Almanya' dan. Almancada "yeğen" yerine kız kardeş çocukları denmesinin sebebi eski zamanlarda kız kardeşin çocuklarının klanda kalması, erkek kardeşin çocuklarınınsa başka bir klana gitmesiydi. Kız kardeş çocukları akraba "yeğen" sayılır, erkek kardeş çocuklarıysa akrabadan değil de başka klandan sayılırdı. Günümüzden baya bir farklı.

   Eski zamanlarda Sak Devletinde hükümdarlık oğula değil, hükümdarın kız kardeşinin oğluna geçerdi. Daha geçen yüzyılda Afrika' da Aşanti Devleti vardı. Bu devletin hükümdarına, erkek olduğu halde "annelerin annesi" anlamına gelen nine denirdi.

   Orta Asya'da Semerkant' ta erkek hükümdara "sahibe, hanımefendi" anlamına gelen "afşin" denirdi.

   Son olarak Afrikalı göçebelerden Tuaregeler arasında miras "haklı" ve "haksız" olarak bölünür, haklı miras kız kardeş çocuklarına kalırdı. Bu mirasa ölenin, annesinden aldığı ve üretimde alın teriyle kazandığı şeyler girerdi. Haksız mirassa, savaşta ele geçirilen ganimet ve alışverişte kazanılan her şey ölenin çocuklarına kalırdı.

                İnsan Nasıl İnsan Oldu ?
         Jest Sözlüğünden Birkaç İşaret
   
    M. İlin ve E. Segal' in ortak çalışmalarının bir ürünü olan ve insanlık tarihinin başlangıcından bilimin yol gösterdiği çağa kadar geçen süreci bir hikaye anlatırcasına bize aktaran  İnsan Nasıl İnsan Oldu kitabını daha yeni bitirmişken, bloğumda bu kitaba yer vermeye karar verdim.

Her ne kadar kitabı bitirdikten sonra ben de "İnsan Nasıl İnsanlıktan Çıktı?" adlı bir kitap yazıcam :) dediysem de bugün bu konudan bahsetmicem.

   Bugünkü içerikte sizin de çok hoşunuza gideceğini düşündüğüm ve kitapta bahsi geçen jestlere değinicem. Yazacaklarımı bir nevi minik bir işaret dili dersi olarak da görebilirsiniz, e artık başlayalım madem;

  Ok = Bir el gözle görülmeyen bir yayı tutar, öbür el de yayın görünmez kirişini çekiyormuş gibi bir işaret yapar.

  Vigvam(kızılderili evi) = Kenetlenmiş parmaklardan meydana gelen iki taraflı sivri dam el hareketleriyle gösterilir.

  Bulut = İki yumruk başın üzerine kaldırılır.

  Kar = Yine bulut işaretini yaparkenki jest tekrar edilir. Yalnız bu kez yumruklar kar taneciklerinin döne döne yağmasını taklit edercesine yavaşça açılır.

  Yağmur = Yine aynı jest. Yalnız bu kez yumruklar açılarak birdenbire yere doğru indirilir.

  Yıldız = İki parmak başın üzerinde bükülüp açılır. Bu hareket yıldızların titreyişini gösterir
 
  Ateş = El aşağıdan yukarıya sağa sola hareket ettirilir. Bu yükselen dumanı gösterir.

  Beyaz İnsan = Alnındaki teri siler gibi bir işaret yapar ki bu işaret bir şapkanın kenarını ifade eder. Sanırım o zamanlar sadece beyazlar şapka takıyormuş:)

  Kurt = Elin iki parmağı, iki kulağa benzetilerek ileriye doğru uzatılır. Zaten çoğumuz bu hareketi biliyoruzdur .

  Tavşan = Bir elin iki parmağı ileri doğru uzatılır, öbür elle bir kavis çizilir ki, iki uzun kulak ve tavşanın yuvarlak vücudunu temsil eder.

   Balık = Avuç, dikine durumda sağa sola hareket ettirilir tıpkı bir balığın suda yüzüşü gibi.

  Kurbağa = Parmaklar birleştirilip zıplar gibi açılıp kapanır.

  İş = Havayı dikine yaran bir el işareti yapılır, bu işaret bize iş anlamını verir.

       
                      MAKSİM GORKİ 
            BENİM ÜNİVERSİTELERİM
   
     Üniversite ilk sınıftayken okuduğum ve kendisinden bayağı bir etkilendiğim kitaptır. Kitap Maksim Gorki'nin üniversiteye gitme planları yaparken başından geçenleri anlatır, üniversiteye gitme fikrini hiç aklında yokken kendisine arkadaşı Yevreinov vermiştir fakat işler pek de beklenildiği gibi gitmemiştir. Nenesini evde bırakarak üniversite okumak için Yevreinov'un evine misafir olan Maksim Gorki ailenin zaten kendi geçimlerini sağlamada zorluk çektiğini görünce oradan ayrılır. Maksim Gorki'nin köye gidip oradaki yaşantıya şahit olması, fırıncıda çalışması ve ustasını öğretmeni olarak görmesi, üniversiteye gitme umuduyla yola çıkıp üniversiteye gidememsi ve intihar etmeye çalışması bir bevi kitabın ana hatlarındandır.

   Kitabın ismiminBenim Üniversitelerim olması bende kitapta üniversiteyle alâkalı bilgiler olacağı kanısını uyandırmıştı fakat Maksim Gorki gerçekten de "kendi üniversitelerini" anlatmıştır bu kitapta. 

   Onun üniversitelri içinde kedi ve köpeklerle yaşadığı mahzen, Galkina'ya ait olan ve içinde öğrencilerle birlikte fahişelerin de bulunduğu ev, hırsızların, katillerin ve toplumdan dışlanmış kişilerin bulunduğu Volga kıyıları, iki tarafın çatışmalarına sahne olan köy yaşantısı ve çalıştığı fırın olmuştur. Maksim Gorki'nin yaşantısını anlattığı bu kitaba böyle bir isim vermesi kendisinin hem zekasının hem de yeteneğinin bir parıltısıdır. Kitapta hayat adına elde edilebilecek birçok fikir bulunmakla birlikte ben bunları alıntılarla ölümsüzleştirdim. İşte sizler için birkaç alıntı; 

     

    "Yargıya varmakta acele etmeyiniz. Yargıya varmak basit bir iştir ama bu basitliğe aldanmayınız. Her şeye sükunetle bakın ve şunu aklınızdan çıkarmayın; her şey geçer, her şey daha iyiye doğru değişime uğrar. Ağır mı? Evet ağır ama sağlam bir şekilde olur bu değişme. Her şeyi inceleyin, her şeyi yoklayın, korkusuz olun ama yargılamakta acele etmeyin."

    "O çağda bana gereksiz olan şeyleri unutmayı henüz bilmiyordum. Bu insanlar tek tek ele alındığında pek kötü, hatta hiç kötü sayılmazlardı. Bunlara iyi hayvanlar demek daha doğru olurdu."

     "İnsanlar unutmak ve avunmak istiyorlar, bilgi değil!"

     "İnsanın insan yapanın kendini saran çevreye gösterdiği direnç olduğunu fark edeli epey zaman olmuştu."

      "İnsan kendi ruhuna uygun olan gerçeği seçmelidir."

Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nden Alıntılar

   Geçen hafta gariplikleriyle ele aldığım Saatleri Ayarlama Enstitüsü' nün bu hafta alıntılarıyla karşınızdayım. Hadi başlayalım:)
 
    " Bazen düşünürüm, ne kadar garip mahluklarız. Hepimiz ömrümüzün kısalığından şikayet ederiz; fakat gün denen şeyi bir an evvel ce farkına varmadan harcamak için neler yapmayız."

    "Saatin kendisi mekân, yürüyüşü zaman, ayarı insandır... Bu da gösterir ki zaman ve mekân, insanla mevcuttur."

    "Modern hayat ölüm düşüncesininden uzaklaşmayı emreder."

     "Psikanaliz çıktığından beri hemen herkes az çok hastadır."

      "Korku... Korku ve insan, korku ve insan talihi, insanın insana hücumu , o hiç yere düşmanlık. Fakat neyi aldatabilirdim, kime anlatabilirdim? İnsan neyi anlatabilir? İnsan insana, insanlara hangi derdini anlatabilir? Yıldızlar birbiriyle konuşabilir, insan insanla konuşamaz."

    "İnsanoğlu insanoğlunun cehennemidir. Bizi öldürücek belki yüzlerce hastalık, yüzlerce vaziyet vardır. Fakat başkasının yerini hiçbiri alamaz."

    "Zanaatkarın yerini tüccarın alması acınacak şeydir hakikaten."

     "Sabır, insanoğlunun tek kalesidir."

      "Aşkın kötü tarafı insanlara verdiği zevki eninde sonunda ödetmesidir.Şu veya bu şekilde... Fakat daima ödersiniz. Hiçbir şey olmasa bir insanın hayatına lüzumundan fazla girersiniz ki bundan daha korkunç bir şey olmaz."

     "Kazanç belki tesadüf olabilir, fakat kaybettiğimiz şey tam ve katîdir." 

Saatleri Ayarlama Enstitüsü'ndeki Aykırıklar

   Uzun bir süre yabancı kitaplar hakkında konuştuktan sonra bir de türk edebiyatından bir eser hakkında konuşmak iyi gelir diye düşündüm ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın yazmış olduğu Saatleri Ayarlama Enstitüsü kitabını seçtim. Bu yayınımda bu kitaptaki absürtlükler hakkında konuşucam, kitabı okurken bu absürtlükler sık sık karşımıza çıkıyor. İlk absürtlük kitabın üzerine kurulduğu S.A.E 'nin ilk başlarda çok başarılı olup da "Ne lüzumu var?" sorusu üzerine bu enstitünün kaldırılmasıdır. Enstitü kurulurken sorulması gereken bu sorunun enstitü güçlendikten ve köklendikten sonra sorulması pek de olağan değil bence. Yine Doktor Ramiz'in zorla Hayri İrdal' a rüya gördürmeye çalısması, Hayri İrdal' a rüyasını göreceği şeylerin bir listesini vermesi, Hayri İrdal' ın Doktor Ramiz 'den beklediği raporun zaten çoktan verilmiş olması fakat Hayri İrdal' ın bunu bilmemesi ve aslında bu rapor hić de gerekli değilken Hayri İrdal' ın bu rapor yüzünden gözetim altında tutulması, sadece Hayri İrdal' ın bir uydurması olan Şerbetçibaşı elması yüzünden Hayri İrdal' ın başına bir dizi olayın gelmesi, Hayri İrdal' ın iradesi dışında Seyit Lütfullah, Abdüsselam ve Cemal Bey' in Hayri İrdal' ın hayatını yönlendirmesi, S.A.E hususunda kendisinden başka herkesin inanması ve en önemlisi Hayri İrdal' ın  Halit Ayarcı' nın uydurduğu  yalanların pençesine düşmesi, Lütfullah' ın Aselban adlı bir sevgilisinin olması bu absürt olaylardan sadece birkaçı.

   Kitapta karşılaştığımız en absürt durum ise aslında var olmayan durumların ve olayların varmış gibi gösterilmesi ve herkes tarafından inanılmakla kalmayıp bu durumların ve de olayların kanıtlanmaya çalışılmasıydı bence. Mesela aslında yaşamamış olan birinin hakkında kitap yazılması ve bu kitabın uluslararası mecralarca önem kazanması bu duruma örnek olarak verilebilir.

   

   

 BİR EMPATİ ÖRNEĞİ OLARAK         MAYMUNLAR GEZEGENİ

    Son zamanlarda okuduğum ve ve çok anlamlı bulduğum bir başka kitapla tekrardan sizlerleyim, başlıktan da anlayacağınız gibi bahsedeceğim kitap Maymunlar Gezegeni. Pierre Boulle'nin yazdığı bu kitap üç bölümden oluşmaktadır. Kitabın baş karakteri gazeteci Ulysse ve arkadaşları gezegenler arasında yolculuk yapmaktadırlar.İlk indikleri gezegene dünyaya çok benzediği için "Soror" adını koyarlar, bu isim Latincede "kız kardeş" anlamına gelmektedir. Bahsedilen bu gezegende maymunlar uluslara ayrılmıyor ve bütün gezegen Bakanlar Kurulu tarafından yönetiliyor.Bakanlar kurulunun başında bir goril, şempanze ve orangutan bulunmaktadır.Bu hükümetle beraber çalışan bir de parlemento vardır. Bu parlementoda goriller, orangutanlar ve şempanzelerden kurulu üç meclis vardır ve bu meclisler kendi cinslerindeki üyelerin yönetiminden sorumludurlar. Maymunlar arasında her ne kadar belli bir kast sistemi bulunmasa da bu sistem hissedilmektedir. Kitap genel olarak insanlarla maymunların yer değiştirdiği bir distopyadır. İnsanların maymunlara dünya gezegeninde yaptıklarını bu sefer maymunlar Soror gezegeninde insanlara yapmaktadırlar. Yazar bir nevi insanların hayvanlara yaptıklarını hayvanlar insanalara yapsaydı bakış açınız hâlâ aynı olur muydu sorusunu akıllara getiriyo hatta bunun daha da ilerisine giderek bize bu durumu resmen yaşatıyor. Soror gezegeninde insanlar maymunlar tarafından avlanıyor, enstitülerde insanlar üzerinde çeşitli deneyler yapılıyor, "İnsanat Bahçeleri" nde sergileniyor, tasmayla gezdiriliyor ve akılsız varlıklar olarak görülüyorlar. Kısaca insanlar insanlıklıkarını kaybetmiş bir durumdalar. Komuşma ve düşünme yetilerinden mahrum bir hayat sürdürmekteler.

    Soror gezegeninde hüküm sürenler maymunlardır bu yüzden hakları ellerinde tutanlar da maymunlardır. İnsanlar hayvan olarak görülmektedir ve onlara yapılan muamele de bu yöndedir. İnsanlara yapılan bu muamele ilk başta çok vahşice ve insafsızca geliyor ama durup bir düşününce insanların maymunlara ve diğer hayvanlara yaptıkları da pek insanca değil, hatta bir hayvanın yapmayacağı şeyleri insanların yaptığını görmek meseleyi daha da anlaşılır bir hâle getiriyor. Bu yönden bakıldığında kitap bize istesek de istemesek de empati yapma zorunluluğu getiriyor, hatta burada empati yapmak daha kolay çünkü kemdimizi karşımızdakinin yeriene koymamıza gerek kalmıyor, biz zaten karşımızdakinin yerindeyiz.

     Kitabın sonuna geldiğimizde maymunların idare ettikleri gezegenler görüyoruz, bu gezegenlerde insanlar akılsız ve iradesiz varlıklar olarak görülüyor ve pek de değerli olarak tasvir edilmiyorlar. Kitabın sonuna ve vermek istediği mesaja baktığımızda insanlığın sonu kötü demekten kendimizi alamayız herhalde. Heleki insanlığın kendini kaybettiği bugünlerde iyi bir son hayal etmek pek de olası görülmüyor zaten. Pierre Boulle dünyanın şimdiki hâlini görse kim bilir daha neler yazardı üstelik bu sefer hayvanların insanları taklit etmesi daha kötü sonuçlar doğururdu.

    "Doğaya teşekkür etmeliyiz ki, kendi yapımızı incelemek üzere bir hayvan yaratmış."

     (Bir şempanzenin bir insan için kurduğu bir cümle...)

     "İçlerinden birinin çantasından çıkardığı küçük bir makasla , kumral bir kadının saçından bir tutam kesip şapkasına süs diye taktığını anlattım mı?" 

      (Burada makası kullanan bir maymun)

 Nietzche Ağladığında                 Kitabından Alıntılar

   "Fraulein Salome,ümitsizliklere ilaç,ruhlara doktor yoktur." diyor kitabımızın baş karakterlerinden Breuer ama neyseki kitaptan alıntılar  paylaşan bir bloğumuz var:) Bu nadide eserin alıntılarını paylaşmasak olmazdı.Lafı daha fazla uzatmadan hemen alıntılara geçelim.

"Belki de bizler birbirimizin gerçeğini göremeyen ve aynı acıları paylaşan insanlarız."

"Yine de en çok çiy damlası,en sessiz gecede düşer,biliyorum."


 "Bizler arzu edilenden çok arzu etmeye aşığızdır."
   
   "Evrensel bakış her zaman trajedinin etkisini dağıtır.Yeterince yükseğe tırmanabilirsek , o trajediinin artık trajik görünmediği bir yüksekliğe de erişebiliriz."

   "Eğer kimse sizi dinlemiyorsa bağırmak en doğal  şeydir."

    "Dans eden bir yıldız doğurmak isteyen, önce kendi içinde büyük taşkınlıklar ve kaos   yaşamak zorundadır."

    "Uçmak istiyorsunuz, ama uçmaya uçmakla başlayamazsınız. Size önce yürümeyi öğretmek zorundayım."

     "Korkular da yıldızlar gibi hep oradadırlar, ama gün ışığı onları gizler."

      "...Ama bu zorlama suskunluk beni neredeyse boğacak, çünkü sizler hoşlandığım insanlarsınız."

      "Dinliyorum, bazen gözlerim kapalıyken daha iyi görürüm."

       "Ben ümitsizliği tedavi edemem Doktor Breuer. Onu incelerim. Ümitsizlik özfarkındalık uğruna ödenen bir bedeldir. Yaşama derinlere inerek bakacak olursanız, ümitsizlike her zaman karşılaşırsınız."

       "Daha derinlere inip motivasyonlarınızın kaynağını bulun! Hiç kimsenin bir şeyi sırf başka birisi için yapmadığını göreceksiniz.İnsanın bütün eylemleri kendisine yöneliktir."

      "Asıl soru şudur: Hakikatın ne kadarına dayanabilirim?"

    "Beni öldürmeyen şey, beni güçlendirir."

    "Şu günlerde kimse ölümcül hakikatlerden ölmüyor, o kadar çok panzehiri var ki."

    "Ölümün son iyiliği: Bir daha ölmemek! "

    "Ümit kötülüklerin en kötüsüdür çünkü işkenceyi uzatır."

     "Yaşamımın bir niçini var, nasılına da tahammül gösterecek güce sahibim."

         "NEYSEN O OL ! "

     DECAMERON'DAN SEÇME                                 HİKAYELER

Yeniden Decameron ile karşınızdayım.Geçen yayınımda Decameron hakkında bilgiler vermiştim bu yayınımda ise Decameron'dan ilgimi çeken ve sizin de ilginizi çekeceğini düşündüğüm hikaylerin özetlerini sizlerle paylaşıyor olacağım.O halde fazla vakit kaybetmeden ilk hikayemizle başlayalım.

5.Gün 9.Hikaye:Frederik adında zengin bir adam,Yohanna adlı evli bir kadına âşık olur ce kadının hoşuna gitmek için bütün servetini harcar fakat kafın onun aşkına karşılık vermez.Yohanna'nın kocası ölür ve geriye bir tek çok sevdiği oğlu kalır.Oğlu ilerleyen günlerde çok hastalanır ve annesinden Frederik 'in atmacasını ister.Yohanna,oğlunun dileğini gerçekleştirmek için Frederik'in evine gider.Frederik,sevdiği ve uğruna servetini harcadığı kadını ağırlamak için elinde kalan son servetini yani atmacasını keser ve kadına ikram eder.Kadın farkında olmadan atmacayı yer.Kadın tabi atmacayı oğluna götüremez ve kadının oğlu ölür.Kadın,Frederik'in bu hareketi karşısında Frederik'in aşkını kabul eder ve onunla evlenir.Frederik tekrardan zengin olur.

6.Gün 3.Hikaye:Dego isimli genç bir şövalye kardinalin yeğeninin kocasının çok cimri olduğunu öğrenir ve kadının kocasına 500 altın vaad ederek kardinalin yeğeniyle buluşur fakat adama sadece bir gümüş lira verir.Olayın duyulmasını istemeyen adam itiraz edemez tabi.Bir gün Dego ile kardinalin olduğu bir yürüyüşte kardinal Nona isimli akıllılığı ve hazır cevaplılığıyla bilinen bir kadına laf atar,bunun üzerine kadın 500 altın meselesini hatırlatarak lafı kardinalin ağzına tıkar.

6.Gün 4.Hikaye:Konrad'ın aşçısı Şişibo,Konrad'ın avladığı kekliği kızartır ve sofrayı hazırlar.O sırada mutfağa giren komşu kızı Brunetto kekliği görür ve yemek için çok ısrar eder,kızın ısrarlarına dayanamayan Şişibo,kekliğin bir butunu kıza verir.Sofrada kekliğin bir bacağının olmadığını gören Konrad,bu duruma sinirlenir ve Şişibo 'ya hesap sorar.Bunun üzerine Şişibo, Konrad'ı göle götürerek tek ayakları üzerinde duran kuşları gösterir ve kekliğin zaten kendisine geldiğinde bir ayağının olmadığını söyler.Konrad'ın bağırması üzerine kuşlar iki ayaklarıyla koşmaya başlarlar.Konrad,Şişibo'ya kuşların şimdi iki ayağı olduğunu gösterir.Şişibo ise efendisine sofrada kekliğe bağırmadığını eğer bağırsaydı kekliğin diğer ayağını görebileceğini söyler.Bu cevap Konrad'ın çok hoşuna gider ve Şişibo 'yu affeder.

6.Gün 6.Hikaye:Mikael Scalya,Baroneslerin İtalya'nın en asil ve köklü ailesi olduğu üzerine arkadaşlarıyla iddiaya girer.Mikael'in bu dediğini kanıtlaması için Baroneslerin diğer ailelerden önce yaşadığını ispat etmesi gerekmektedir.Bunun için Mikael,Tanrı'nın Baronesleri resim sanatı başlarken yarattığını bu yüzden Baroneslerin görünüş olarak iyi olmadığını,diğer insanları ise sanat mükemmelliyete erdikten sonra yarattığını ileri sürer ve iddiayı kazanır.

6.Gün 8.Hikaye:Fresko adlı bir adam,kendisi pek de güzel olmamasına rağmen diğer insanlatı beğenmeyen yeğeni Ciska'ya eğer çirkinlerden hoşlanmıyorsa aynaya bakmamasını söyleyerek haddini bildirir.Haklı bir isyan aslında.

Bu hikayeler yukarda da belirttiğim gibi kitaptaki hikayelerin özet hali.Kitaptaki hikayeler hem daha uzun hem de daha çeşitli.Benim hoşuma gidenler genel olarak yukarda bahsettiğim hikayeler oldu,umarım bu hikayeler kitap hakkında kafanızda bir şeylerin canlanmasını sağlamış ve sizi bu kitabı okumaya teşvik etmiştir.

BOCCACCİO'NUN BAŞYAPITI:DECAMERON

Büyük yazarlar,Boccaccio'nun Decameron'unu "İlahi Komedya"ya eş paralel bir "İnsani Komedya"saymışlardır ki haksız da değilllerdir.

Kitabın karakterlerinin çeşitlilik göstermesinin yanı sıra mekanlar da farklı ve çeşitlidir bu durum kitaba renk katmakla beraber kitabın dinamizmini de korumuştur.Kitabın en sevdiğim yanı hikayelerin sadece ders vermek için anlatılmaması ve bu yönden bizim edebiyatımızdaki hikayelerden ayrılması oldu.Kitap vakit geçirmek için hikaye anlatılması olayından ibaret olmasına reağmen hikayelerin büyüsü birçok amaca hizmet etmektedir.

Kitapta karakterlerin idealize edilmemesi de karakterlere yakınlık duymamazın yanı sıra gerçekliği de sağlayan bir durum.Boccaccio'nun bu eseri kilise ve din adamları tarafından çokça eleştirilmiştir ki eğer kitabı okuduysanız ve de okuyacaksanız siz de bu durumun nedenini anlamakta zorluk çekmeyeceksinizdir.Bu durumun nedeni(kısaca bahsedecek olursak)kitapta kilisenin ve kilise çalışanlarının yaptıkları hataların ve kötülüklerin açıkça anlatılmasıdır.Kitap kilise çevresinden o kadar eleştirilmiştir ki Tirient Toplantısında papazlar tarafından afaroz edilmiştir.Bu durumun yanı sıra kitap çeşitli sansürler ve kısıtlamalara mâruz kalmıştır.Neyseki ilerleyen süreçte bazı prens ve kontların eserin güzelliğinden bahsetmeleri üzerine afaroz kaldırlmıştır.Eserin 1348 yılında yazıldığı tahmin edilmesine rağmen bu eser ancak 1470 yılında ilk defa olarak basılmıştır.

Decameron'un içeriğine bakıcak olursak olay 1348 yılında Saint Maria Kilisinde geçmektedir daha doğrusu eserin karakterleri bu kilisede karşılaşırlar.Floransa'da yedi kadın üç erkek  dönemin veba salgınından kaçarak Floransa'nın bir köyünde kalırlar.Bu esnada zamanın geçmesi için birbirlerine on gün boyunca onar hikaye anlatırlar,onuncu günün sonunda toplamda yüz hikaye anlatılmıştır.Hikayelerin bitiminden sonra bu on kişi Floransa'ya geri döner.Kitabın ismi Yunanca 'da on anlamına gelen "deca" ile gün anlamına gelen "hemeron"dan gelmektedir.Bahsedilen hikayelerin anlatışı esnasında her gün biri kral  ve de kraliçe seçilir ve seçilen kişinin önderliğinde hikayeler anlatılır.

kraliçeliğine Panpine seçilir ve herkes rastgele hikayeler anlatır.İkinci gün kraliçe olarak Flomena seçilir ve insanların en büyük tehlikelerden beklenmedik şekilde nasıl kurtulduklarını konu edinen hikayeler anlatılır.Üçüncü gün Nefile'nin kraliçeliğinde hasretle beklenen veya kaybedilen bir saadetin tekrar ele geçirilmesine dair hikayler anlatılır.Dördüncü gün Flostrad'ın önderliğinde âşıkların hazin âkıbetleri hakkında hikayeler anlatılır.Beşinci gün Fiametta'nın kealiçeliğinde çekilen sıkıntılardan sonra sevenlerin ulaştığı saadetler hakkında hikayeler anlatılır.Altıncı gün Eliza'nın kraliçeliğinde nükte veya bir şaka ile bir tehlikeden kurtulmayı konu edinen hikayeler anlatılır.Altıncı günün konusunu öğrendigimde çok heyecanlanmıştım fakat bu bölümde anlatılan hikayelerin üzerinde fazla durulmadığını anlayımca hayal kırıklığına uğramadım değil.Bu bölümdeki bazı hikayeleri anlamamakla beraber bazılarını da anlamsız buldum.Yedinci gün Dioneos'un idaresinde kadınların zevklerini tatmin etmek için erkeklere oynadıkları oyunları konu edinen hikayeler anlatılır.Sekizinci gün Laurettio'nun kraliçeliğinde insanların birbirlerine ettikeri oyunları konu alan hikayeler anlatılır.Dokuzuncu gün Emillia'nın kraliçeliğinde rastgele hikayeler anlatılır.Son olarak Onuncu gün Panfilo'nun önderliğinde asil ve alicenap davranışlara dair hikayeler anlatılır.Böylece bütün hikayeler anlatılmış olur.

Benim anlatacaklarım da burada bitmiş bulunmakta...Umarım bu başyapıtı okumuşsunuzdur ya da okumak üzeresinizdir.Kitabı okumadan bu yazıyı okuyanların kitabı okuduktan sonra bilgilerini tazelemek için tekrar okuması dileğiyle...